位置编码解决 Transformer 的「顺序失忆症」,从绝对编码演进到相对编码,RoPE 已成主流。

为什么需要位置编码?

自注意力机制具有置换不变性:序列元素位置交换不影响注意力权重。位置编码为模型注入位置信息:

演进历程

类型代表模型特点
可学习绝对编码BERT, GPT-2简单有效,但无法外推
固定绝对编码原始 Transformer正弦函数,可外推
相对位置编码Transformer-XL, T5, DeBERTa建模相对距离,更有效
旋转位置编码LLaMA优雅融合位置与语义

正弦位置编码

核心性质

  • 唯一性:每个位置有独特编码
  • 相对位置: 可由 线性变换得到
  • 外推性:可处理超长序列

设计原则

  1. 唯一性:每个位置信号独特
  2. 外推性:优雅处理更长序列
  3. 效率:计算不成为瓶颈
  4. 融合方式:加法/乘法/注意力偏置

RoPE(旋转位置编码)

通过「旋转」融合位置信息:

注意力内积只与相对位置 有关:

优势:优雅编码相对位置,外推性强

PyTorch 实现

import torch
import torch.nn as nn
import math
 
class PositionalEncoding(nn.Module):
    def __init__(self, d_model: int, dropout: float = 0.1, max_len: int = 5000):
        super().__init__()
        self.dropout = nn.Dropout(p=dropout)
        pe = torch.zeros(max_len, d_model)
        position = torch.arange(0, max_len, dtype=torch.float).unsqueeze(1)
        div_term = torch.exp(torch.arange(0, d_model, 2).float() * (-math.log(10000.0) / d_model))
        pe[:, 0::2] = torch.sin(position * div_term)
        pe[:, 1::2] = torch.cos(position * div_term)
        pe = pe.unsqueeze(0)
        self.register_buffer('pe', pe)
 
    def forward(self, x: torch.Tensor) -> torch.Tensor:
        x = x + self.pe[:, :x.size(1)]
        return self.dropout(x)

总结

位置编码从「加法」演进到「乘法/旋转」,相对位置建模愈发重要。RoPE 以优雅方式融合位置与语义,已成为主流选择。